Wyceny praw autorskich

Autorskie prawa majątkowe (dalej APM) należą do jednych z najbardziej „transakcyjnych” aktywów niematerialnych, ponieważ można je m.in.: zbywać, licencjonować, wnosić aportem, wykorzystywać jako zabezpieczenie czy też dochodzić odszkodowań za naruszenia. Eksperci firmy Volante posiadają unikatową wiedzę – wypracowaną przez lata doświadczeń w obszarach nauki oraz biznesu – w zakresie wyceny praw autorskich, którymi w świetle zapisów Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. O prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 nr 24, poz. 83) – dalej określanej jako „Ustawa”, jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Skontaktuj się z nami >

Zakres praw majątkowych, a w konsekwencji ich wartość, ściśle wiąże się z katalogiem pól eksploatacji, do którego najczęściej zaliczyć można m.in. (na podstawie art. 50 Ustawy):

utrwalanie i zwielokrotnianie (m.in. druk, kopie cyfrowe, nagrania audio i wideo),
obrót oryginałem albo egzemplarzami (np. poprzez sprzedaż, wynajem czy też użyczenie),
rozpowszechnianie (m.in. emisja utworu, udostępnienie publiczne w Internecie lub poprzez kanały streamingowe),
adaptacja oraz opracowanie (np. tłumaczenia utworu, aranżacje muzyczne lub ekranizacje).

Z kolei, czas trwania autorskich praw majątkowych zgodnie z art. 36 Ustawy wynosi co do zasady 70 lat od śmierci twórcy, zaś w przypadku utworów współautorskich – „od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych”).

Kluczowe znaczenie ma w rozpatrywanym obszarze kategoria „utworu”. Polski porządek prawny definiuje utwór stosunkowo szeroko (m.in. utwory słowne, naukowe, plastyczne, fotograficzne, muzyczne, sceniczne, architektoniczne, audiowizualne oraz programy komputerowe), a wycena dotyczy majątkowych, nie zaś osobistych praw autorskich. Zgodnie z art. 1 ust. 2 wskazanej wyżej ustawy – przedmiotem prawa autorskiego są w szczególności utwory:

wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe),
plastyczne,
fotograficzne,
lutnicze,
wzornictwa przemysłowego,
architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne,
muzyczne i słowno-muzyczne,
sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne,
audiowizualne (w tym filmowe).

Warto w tym miejscu ponownie podkreślić, że wycenie podlegają wyłącznie autorskie prawa majątkowe, które dają twórcy prawo do korzystania z utworów i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji (w znaczeniu art. 50 ustawy – tzn. w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu, obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono – poprzez wprowadzenie do obrotu, użyczenie lub najem albo rozpowszechnianie w inny sposób) oraz do wynagrodzenia za korzystanie z tych utworów.

Wyceny praw autorskich dokonujemy najczęściej przy:

sprzedaży majątkowych praw autorskich,
udzielaniu licencji odnoszących się do korzystania z określonych majątkowych praw autorskich, w tym określaniu stawek opłat licencyjnych (royalty rates),
wnoszeniu majątkowych praw autorskich aportem,
sprawach spadkowych związanych z majątkowymi prawami autorskimi,
przekształceniach formy prawnej,
prowadzonych postępowaniach sądowych związanych z naruszeniami i odszkodowaniami (np. bezumowne korzystanie, poniesione szkody),
opracowywaniu szczegółowej dokumentacji podatkowej oraz cen transferowych,
realizacji testów na utratę wartości (ang. impairment) na potrzeby sprawozdawczości finansowej (m.in. zgodność z IAS 38, IAS 36, IFRS 3, IFRS 13),
transakcjach M&A (Mergers and Acquisitions – fuzje i przejęcia), a w konsekwencji w ramach następujących bezpośrednio po nich procesów PPA (Purchase Price Allocation – alokacja ceny nabycia).

Zespół Volante

Poznaj ludzi, którzy tworzą zespół Volante.

Więcej o zespole >

Wyceny praw autorskich – metody wyceny

Wycena praw autorskich dotyczy zazwyczaj określenia balansu pomiędzy zakresem nadawanych uprawnień do wykorzystywania danego utworu a jego realnym potencjałem rynkowym. Kluczowe znaczenie wykazuje w tym przypadku szczegółowa analiza pól eksploatacji decydujących o faktycznym zakresie możliwości generowania przychodów. Przykładowo, udostępniana licencja obejmująca jedynie możliwość sprzedaży nagranych egzemplarzy wybranego utworu ma zupełnie odmienną wartość od takiej, która obejmuje również prawa streamingu, adaptacji filmowych czy merchandisingu.

W kontekście wyceny praw autorskich kluczowy jest dobór właściwej metody, która najpełniej wyrazi potencjał danego utworu, zapewniając jednocześnie eliminacje potencjalnych ryzyk w zakresie rozbieżności wyceny. Typowe metody wyceny wykorzystywane przez ekspertów Volante do wyceny autorskich praw majątkowych do utworów to:

metoda odtworzeniowa (ang. Cost Approach) – polega na ustaleniu wartości na podstawie nakładów poniesionych na stworzenie utworu, zaktualizowanych do wartości bieżącej. W praktyce oznacza to uwzględnienie kosztów pracy twórczej, edycji, redakcji, produkcji czy digitalizacji. W przypadku dzieł audiowizualnych albo oprogramowania, dodatkowo analizuje się koszty postprodukcyjne, opracowania wersji językowych, jak również wdrożenia technologicznego. Metodę odtworzeniową stosuje się głównie w przypadkach, gdy analizowany utwór samodzielnie nie generuje przychodów rynkowych, czyli pełni de facto funkcję wewnętrzną przy braku przepływów rynkowych, jednakże pełni istotną rolę w tym procesie (np. materiały szkoleniowe, instrukcje, projekty wykorzystywane w działalności operacyjnej). Wycena odtworzeniowa przedstawia zatem wartość nakładów, które należy ponieść, aby wytworzyć utwory zbliżone względem jakości, cech i funkcji do będących przedmiotem wyceny, czyli do ich zastąpienia.
metoda międzyokresowej nadwyżki dochodów (MEEM, ang. Multiperiod Excess Earnings Method) – przy jej wykorzystaniu analizuje się wpływ majątkowych praw autorskich na zwiększenie przychodów (efekt ilościowy – zwiększenie sprzedaży, jak również efekt cenowy – zwiększenie ceny produktu) oraz zmniejszenie kosztów (np. niższe koszty wytworzenia). Pierwszy ze wspomnianych efektów, czyli ilościowy dotyczy wzrostu sprzedaży z uwagi na atrakcyjność i rozpoznawalność danego utworu (np. bestseller literacki, popularny serial na platformie streamingowej czy też gra komputerowa zwiększająca liczbę subskrybentów). Zaś efekt cenowy związany jest z możliwością zwiększenia ceny jednostkowej dzieła za sprawą unikalnych walorów twórczych (kształtowanych m.in. przez prestiż autora). Jak wcześniej wskazano, wskazana metoda może również bazować na d potencjale redukcji kosztów, np. z uwagi na autorskie rozwiązania w zakresie technologii produkcyjnej, obniżające poziom kosztów jednostkowych wytworzenia. W ujęciu praktycznym zazwyczaj wykorzystuje się w tym przypadku prognozy przepływów pieniężnych dotyczące obszaru eksploatacji danego utworu, które można do niego wiarygodnie przypisać (w części, bądź w całości)
metoda zwolnienia z opłat licencyjnych (ang. Relief from Royalty Method) – opiera się na założeniu, że użytkujący dane majątkowe prawa autorskie nie jest ich właścicielem i musi ponosić opłaty za prawa do korzystania z niego. Wartość praw autorskich szacowana jest w tym przypadku jako zdyskontowana wartość uniknięcia opłat, przy czym aspektem kluczowym staje się dobór właściwej stopy opłat licencyjnych. Zwykle stawka ta jest określana z wykorzystaniem metod porównawczych/ benchmarków, przy uwzględnieniu rzeczywistych umów licencyjnych zawartych na rynku w podobnych branżach. Omawianą metodę stosuje się w szczególności przy wycenach praw do oprogramowania, treści audiowizualnych lub katalogów muzycznych (tantiemy wypłacane przez organizacje zbiorowego zarządzania majątkowymi prawami autorskimi), dla których można określić szacunkową wartość ekonomiczną praw autorskich z perspektywy użytkownika, korzystając z baz danych typu RoyaltyStatistics oraz RoyaltyRange.

Czynniki kształtujące realną wartość praw autorskich obejmują wiele zmiennych, m.in.: popularność i rozpoznawalność danego utworu, jego unikalność wraz z potencjał do adaptacji, zakres udzielanych pól eksploatacji (dokładniej terytorium, czas oraz rodzaj wyłączności), aktualne trendy rynkowe oraz dostępne kanały dystrybucji (np. streaming, kanały e-commerce, kanały tradycyjne), przewidywaną długość ekonomicznego cyklu życia utworu, jak również potencjalne ryzyka prawne – wynikające m.in. z naruszeń, transakcji w obrębie udziału w majątkowych prawach autorskich, czy udzielonych licencji.

Wyboru konkretnej metody wyceny majątkowych praw autorskich dokonujemy, na podstawie naszej wiedzy i doświadczenia, w celu uwzględnienia specyfiki utworu będącego jej przedmiotem. Wartość majątkowych praw autorskich ustalamy dzięki poznaniu i zrozumieniu najistotniejszych czynników wpływających na ich wartość – co umożliwiają nam m.in. wywiady z ich twórcami.

Wycena praw autorskich – co musi się znaleźć w raporcie

Raport z wyceny praw majątkowych powinien zawierać kilka odrębnych warstw tematycznych, które w ujęciu holistycznym stanowić będą kompleksowe opracowanie, użyteczne pod kątem dedykowanych celów biznesowych. W tym przypadku kluczowe są następujące obszary:

warstwa prawna wraz z due dilligence – określenie źródeł i zakresu APM, identyfikacja historii własności prawa (ang. „chain of title”), weryfikacja umów z twórcami/ podwykonawcami, cesje oraz licencje (m.in. weryfikacja zgodności licencji open-source oraz ryzyka naruszeń), jak również status pól eksploatacji, analiza wyjątków i ograniczeń – w zakresie terytorium, czasu oraz wyłączności (dozwolony użytek, zarząd zbiorowy, licencje ustawowe);
warstwa ekonomiczno-rynkowa – założenia i charakterystyka modelu monetyzacji (np. tradycyjna sprzedaż, streaming, licencje/ sublicencje, merchandising, model subskrypcyjny SVOD – Subscription Video on Demand lub model reklamowy AVOD – Advertising Video on Demand), określenie wielkości i potencjału rynkowego wraz z segmentacją oraz kanałami dystrybucyjnymi, struktury kosztów i potencjalnych marż, możliwe synergie, elastyczność/ premia cenowa oraz elastyczność popytu, określenie horyzontu ekonomicznego (analiza zagadnień cykl życia utworu vs. termin praw ochronnych);
warstwa jakościowo-eksploatacyjna – analiza jakości, oryginalności i reużywalności utworu, potencjału do multiplikacji przychodów (adaptacje, wznowienia/ remake, ryzyko kanibalizmu, różne lokalizacje), rozpoznawalności, planów rozwojowych (sequele, nowe typu mediów), siły i możliwości dystrybucji, weryfikacja dostępnych nośników typów treści oraz DRM (Digital Rights Management), ryzyka ryzyko substytucji i erozji popytu, w przypadku oprogramowania również takie czynniki, jak architektura i bezpieczeństwo, zgodność licencyjna, gotowość wdrożeniowa, zagadnienie DevOps (w szczególności cykl życia oprogramowania, skalowalność i możliwość szybkich wdrożeń, ryzyko techniczne, wpływ na oprogramowanie);
warstwa księgowo-finansowa – identyfikowalność i zgodność z Międzynarodowymi Standardami Wyceny IVS 210 – Aktywa niematerialne (Intangible Assets, wyd. 2025, IVS opublikowane 31.01.2024, skuteczne od 31.01.2025), zgodność ze Standardem 5 – Wycena aktywów niematerialnych (opracowanym przez Stowarzyszenie Biegłych Wyceny Przedsiębiorstw w Polsce, który zespół Volante współtworzył), zgodność standardem MSR 38, w testach utraty wartości – MSR 36, w przypadku transakcji – MSSF 3, przy wycenach na potrzeby fair value – MSSF 13, w transakcjach kontrolowanych – OECD TP (analiza DEMPE – development, enhancement, maintenance, protection, exploitation) – w szczególności dla określenia roli funkcji, aktywów, czynników ryzyka w wycenie wartości, ponadto analiza kluczowych parametrów dla rozpatrywanego utworu – cena, docelowy wolumen, dyskonto, marże, główne mierniki – retencja (SaaS), CAC/LTV (produkt cyfrowy), dobór właściwej metodyki samej wyceny zgodnej ze wskazanymi wcześniej wytycznymi, w tym również, w przypadku sporów sądowych, odpowiednia argumentacja przemawiająca za wykorzystaniem metodyki szacowania utraconych dochodów bądź naliczenia opłaty licencyjnej naruszającemu.

Wyceny praw autorskich – doświadczenie

Przykładowe projekty z zakresu wyceny wartości niematerialnych i prawnych – w obszarze wyceny praw autorskich – zrealizowane przez zespół ekspertów Volante:

- Joanna Chmielewska– wycena praw autorskich do tytułów literackich na potrzeby spadkowe;
- Bird&Bird;– wycena szkód na autorskich prawach majątkowych na potrzeby procesowe;
- Celon Pharma– wycena autorskich praw majątkowych na potrzeby procesowe;
- Technopol– wycena szkód na autorskich prawach majątkowych na potrzeby procesowe;
- Polfarmex– wycena praw autorskich na potrzeby procesowe;
- Plast Service Pack– wycena praw autorskich na potrzeby transakcyjne.

Dowiedz się więcej >

FAQ

Masz pytania dotyczące wyceny praw autorskich?
Mamy odpowiedzi!

Jakie prawa autorskie mogą podlegać wycenie?

Przedmiotem wyceny są autorskie prawa majątkowe, czyli prawa umożliwiające korzystanie z utworu, rozporządzanie nim na określonych polach eksploatacji oraz uzyskiwanie wynagrodzenia z tytułu jego wykorzystania. Wycena nie dotyczy natomiast autorskich praw osobistych, które są związane bezpośrednio z twórcą.

Autorskie prawa majątkowe mogą dotyczyć m.in. utworów literackich, naukowych, fotograficznych, muzycznych, audiowizualnych, projektów graficznych i architektonicznych, wzornictwa przemysłowego czy programów komputerowych.

Kiedy warto przeprowadzić wycenę autorskich praw majątkowych?

Wycena praw autorskich może być potrzebna m.in. przy ich sprzedaży, udzielaniu licencji, określaniu wysokości opłat licencyjnych, wnoszeniu praw aportem do spółki czy w sprawach spadkowych.

Wyceny wykonywane są również w związku z przekształceniami przedsiębiorstw, postępowaniami sądowymi dotyczącymi naruszenia praw autorskich i odszkodowań, dokumentacją cen transferowych, testami na utratę wartości oraz transakcjami M&A i późniejszą alokacją ceny nabycia (PPA).

Jak zakres pól eksploatacji wpływa na wartość praw autorskich?

Zakres pól eksploatacji jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na wartość autorskich praw majątkowych. Określa bowiem, w jaki sposób dany utwór może być wykorzystywany oraz jakie przychody może potencjalnie generować.

Inną wartość może mieć przykładowo licencja ograniczona wyłącznie do sprzedaży egzemplarzy utworu, a inną prawo obejmujące również streaming, adaptacje, merchandising czy rozpowszechnianie utworu na różnych rynkach. Znaczenie mają także terytorium, okres obowiązywania oraz wyłączność udzielonych praw.

Jakimi metodami wycenia się prawa autorskie?

Dobór metody zależy od rodzaju utworu, sposobu jego wykorzystania, dostępnych danych oraz potencjału generowania korzyści ekonomicznych.

W praktyce stosowane mogą być m.in. metoda odtworzeniowa, metoda międzyokresowej nadwyżki dochodów (MEEM) oraz metoda zwolnienia z opłat licencyjnych (Relief from Royalty).

Metoda odtworzeniowa koncentruje się na kosztach koniecznych do stworzenia aktywa o podobnych właściwościach. MEEM pozwala analizować dochody możliwe do przypisania prawom autorskim, natomiast metoda Relief from Royalty określa wartość na podstawie opłat licencyjnych, których właściciel praw nie musi ponosić dzięki posiadaniu danego aktywa.

Co wpływa na wartość autorskich praw majątkowych?

Na wartość praw autorskich wpływa nie tylko sam charakter utworu, ale przede wszystkim jego potencjał ekonomiczny. Analizowane mogą być m.in. popularność i rozpoznawalność utworu, jego unikalność, możliwość adaptacji lub ponownego wykorzystania, zakres pól eksploatacji, dostępne kanały dystrybucji oraz przewidywany ekonomiczny cykl życia.

Znaczenie mają również aktualne trendy rynkowe, warunki udzielonych licencji, potencjał generowania dodatkowych przychodów oraz ryzyka prawne związane z własnością praw, ich naruszeniem lub wcześniejszym udzieleniem licencji.

Czy można wycenić prawa autorskie do oprogramowania, filmu, muzyki lub książki?

Tak. Przedmiotem wyceny mogą być autorskie prawa majątkowe dotyczące wielu rodzajów utworów, w tym oprogramowania, utworów literackich, filmów i innych treści audiowizualnych, muzyki, fotografii, projektów graficznych czy utworów architektonicznych.

Metodyka wyceny jest każdorazowo dostosowywana do specyfiki danego utworu oraz sposobu jego komercyjnego wykorzystania. W przypadku oprogramowania istotne mogą być przykładowo również skalowalność, architektura, bezpieczeństwo czy zgodność licencyjna, natomiast przy treściach audiowizualnych i muzycznych duże znaczenie może mieć potencjał dystrybucyjny oraz możliwość generowania przychodów licencyjnych.

Co powinien zawierać raport z wyceny praw autorskich?

Kompleksowy raport powinien obejmować zarówno analizę prawną, jak i ekonomiczną oraz finansową wycenianych praw.

Analizie podlegają m.in. źródło i zakres posiadanych praw, historia ich własności, umowy zawarte z twórcami i podwykonawcami, cesje i licencje oraz zakres pól eksploatacji. Oceniany jest także model monetyzacji utworu, potencjał rynku, kanały dystrybucji, koszty, marże, ekonomiczny cykl życia oraz ryzyka związane z dalszą eksploatacją.

Raport powinien również przedstawiać zastosowaną metodologię wyceny, najważniejsze założenia oraz parametry finansowe wykorzystane do określenia wartości praw.

Czy wycena praw autorskich może być wykorzystana w sporze sądowym lub przy ustalaniu odszkodowania?

Tak. Wycena autorskich praw majątkowych może być wykorzystywana w postępowaniach dotyczących m.in. bezumownego korzystania z utworu, naruszenia praw autorskich czy określenia wysokości poniesionych szkód.

W zależności od charakteru sprawy analiza może obejmować m.in. oszacowanie utraconych dochodów albo określenie hipotetycznej opłaty licencyjnej, która byłaby należna właścicielowi praw, gdyby korzystanie z utworu odbywało się na podstawie prawidłowo zawartej umowy.